Alışveriş yok. Fatura yok. Market, kart, pos cihazı? Hiçbiri yok. Ama insanlar yaşıyor. Mutlu mu? Bilmiyorum. Ama acele etmiyorlar. Ve kimse pazartesi sabahı sövmüyor.
Bunlar hipi kampları değil. Modernliğe sırt çeviren mağaracılar da değiller. Bunlar yeni bir bilinç, yeni bir ekonomi. Bunlar: Para yerine anlamı seçen yeni nesil komünler.
1. Tamera Portekiz
Para olmadan yaşanmaz diyenler buraya hiç gitmemiştir. Tamerada 200e yakın insan, bir topluluk olarak yaşıyor. Enerji, yiyecek, eğitim: iç sistemle çözülüyor. Kimse maaş almıyor. Ama kimse aç değil.
Ticaret yok. Yerine güven var. Bir kişi sabah fırın yapar, diğeri öğleden sonra domates toplar. Gün sonunda sofralar kurulur, kimseye hesap sorulmaz.
Tamerada ekonomi, sayıyla değil, katkıyla ölçülür.
2. Damanhur İtalya
Alplerin eteklerinde yeraltı tapınakları olan bir toplum. Ama bu mistik yapıların altından bir ekonomik model doğuyor. İç para birimleri var: "Credito" Ama bu para değil, yapılmış emeğin bir temsili.
Bir gün marangozsun, ertesi gün müzisyen. Kimseye kim olduğunu kanıtlaman gerekmez. Yeter ki topluluğun parçası ol.
Damanhurda asıl sermaye: çok yönlülük.
3. Auroville Hindistan
Dünyanın ilk para kullanılmayan şehir denemesidir. Aurovillede para yok, banka yok, ırk yok, millet yok. Yüzlerce milletten insan tek bir prensiple yaşar: Sahiplenme yok. Paylaşım var.
Her birey bir iş yapar. Günlük yaşam bir zincirdir: biri pişirir, biri temizler, biri öğretir, biri üretir. Kredi kartı değil, katılım kartı vardır. Bu kart, ne kadar verdiğini değil, ne kadar dahil olduğunu ölçer.
4. Findhorn İskoçya
Doğayla uyumlu yaşamak isteyenlerin kurduğu bir komün. Burada domatesle sohbet edilir. İnsan ilişkileri bitki ilişkisi kadar sessizdir.
Findhornda alışveriş yapılmaz, ihtiyaç duyulan şey için bir listeye adını yazarsın. Gün gelir sana ulaşır.
Para kullanılmaz çünkü istek ile ihtiyaç arasındaki fark öğretilir. Ve bu farkı öğrendikten sonra, çoğu isteğin susar.
5. Suderbyn İsveç
İsveçin güneyinde küçük ama modern karşıtı bir deney alanı. Teknoloji var ama gözetimsiz. Enerji güneşten, su geri dönüşümden. İnsanlar üretip takas eder. Parayla değil, emeğin niteliğiyle alışveriş yapılır.
Burada kendin ısınırsın. Kendi evini inşa edersin. Ama en önemlisi: Kendi değerini dış etiketlere göre ölçmezsin.
Bu Komünler Neden Para Kullanmaz?
Çünkü onlar için para, değer yaratmaz. Para; hız, kıyas, yoksunluk ve hırs getirir. Onlarsa yavaşlığı seçer. Yeteri kadarını. Ve birbirini tanımanın, tanımaya devam etmenin gücünü kullanır.
Para yerine:
- Topluluk
- Güven
- Doğa ile uyum
- İletişim
- Gönüllülük
Bu beş unsur, bu insanların "para"sıdır.
Modern Dünyadan Kaçış Değil; Yeni Bir Dünya Kurmak
Bu komünlerde yaşamak, medeniyetten kaçmak değildir. Bu; medeniyeti yeniden tanımlamaktır.
Alışverişsiz bir pazarda yürürsün. Yoldan geçen biri seni tanımaz ama sana su uzatır. Evine misafir olursun, masaya oturursun. Ne kimlik sorulur, ne cüzdan. Çünkü senin gerçek değerin varlığındır.
Sessizce Kurulan Yeni Bir Para Dışı Medeniyet
Bir gün dünyada bankalar susacak, markalar solacak, ama toprakta domates büyümeye devam edecek. Ve sen, parayla satın alamadığın bir şeyi fark edeceksin: Gerçek hayat hâlâ mümkündü.
Yeni nesil komünler, bir ütopya değil. Sistemin dışında değil; sistemsizliğin içinden çıkan bir yeni bilinçtir.
Para yoksa korkma. Belki de o zaman gerçekten varsın.